Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy, która stopniowo zakończy obowiązywanie rozwiązań wprowadzonych w 2022 roku dla osób uciekających z Ukrainy przed wojną. Nowe przepisy – przygotowane przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji – mają wejść w życie 5 marca 2026 r. i dostosować system wsparcia do obecnej, bardziej stabilnej sytuacji.
Powrót do jednolitych zasad
Po blisko czterech latach od wybuchu wojny większość obywateli Ukrainy mieszkających w Polsce pracuje, a ich dzieci uczęszczają do szkół. Rząd podkreśla, że to moment, w którym można przejść z nadzwyczajnych rozwiązań na standardowe zasady obowiązujące wszystkich cudzoziemców. Ochrona czasowa zostanie utrzymana do 4 marca 2027 r., ale jej funkcjonowanie będzie oparte na jednolitych regułach.
Projekt zakłada, że osoby korzystające z ochrony czasowej będą objęte takim samym systemem świadczeń społecznych, opieki zdrowotnej i zasad zatrudnienia, jak inni cudzoziemcy przebywający w Polsce. Nadal możliwe będzie też przechodzenie na bardziej stabilne formy pobytu.
PESEL UKR i cyfrowe dokumenty pozostają
Utrzymane zostaną kluczowe ułatwienia, które w ostatnich latach usprawniły funkcjonowanie uchodźców w Polsce:
- numer PESEL ze statusem UKR jako potwierdzenie legalnego pobytu,
- elektroniczny dokument Diia.pl,
- dostęp do aplikacji mObywatel,
- uproszczone zasady podejmowania pracy i prowadzenia działalności gospodarczej.
Nowe przepisy wprowadzają jednak obowiązek potwierdzenia tożsamości dla osób, które otrzymały PESEL jedynie na podstawie oświadczenia. Brak potwierdzenia do 31 sierpnia 2026 r. będzie oznaczał utratę ochrony czasowej.
Zmiany w ochronie zdrowia i świadczeniach
System opieki zdrowotnej zostanie stopniowo ujednolicony. Obywatele Ukrainy będą korzystać z niego na zasadach zbliżonych do polskich obywateli – z obowiązkiem ubezpieczenia, ale z zachowaniem wyjątków dla dzieci, kobiet w ciąży, ofiar przemocy, rannych żołnierzy oraz osób wymagających pilnej pomocy.
Dostęp do świadczeń z pomocy społecznej zostanie ograniczony do podstawowych form wsparcia, takich jak schronienie, posiłek, niezbędne ubranie czy zasiłek celowy. Jednocześnie państwo dokończy wypłaty już przyznanych świadczeń rodzinnych i rozliczy środki przekazane samorządom oraz Funduszowi Pomocy.
Edukacja i zakwaterowanie – stopniowe zmiany
Do końca roku szkolnego 2025/2026 utrzymane zostaną dodatkowe lekcje języka polskiego, oddziały przygotowawcze oraz uproszczone zasady zatrudniania nauczycieli wspierających uczniów z Ukrainy. Później szkoły wrócą do ogólnych zasad.
Zmieni się również system zakwaterowania. Osoby, które przestaną być uznawane za szczególnie wrażliwe, będą mogły pozostać w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania do 30 czerwca 2026 r., co ma ułatwić im usamodzielnienie się. Nowy model przewiduje dwa typy wsparcia:
- krótkoterminowe zakwaterowanie kryzysowe,
- długoterminowe miejsca dla osób starszych, niepełnosprawnych, chorych czy kobiet w ciąży.
Racjonalizacja wydatków i kontynuacja solidarności
Projekt utrzymuje rejestr wjazdów i wyjazdów prowadzony przez Straż Graniczną oraz podkreśla, że Polska pozostaje solidarna z osobami dotkniętymi wojną. Jednocześnie rząd wskazuje na konieczność racjonalnego gospodarowania środkami publicznymi i zapewnienia równego traktowania wszystkich cudzoziemców.
